تحلیلِ اخلاقیِ اِعمال «تحریم» به‌عنوانِ مسأله‌ای

 مغفول در حقوق بشر

 و

مؤثر در چشم‌اندازِ همکاری‌هایِ ایران و روسیه

شیرزاد پیک‌حرفه

 shirzad.peik@gmail.com

چکیده

شورای امنیت سازمان ملل (United Nations Security Council)  در فاصله 45 ساله بین سال‌های 1945 تا 1990 فقط دو بار از «تحریم» (sanction) استفاده کرد، اما از سال 1990 به این سو «تحریم» به یکی از راهکارهایِ رایجِ آن شورا برای اِعمالِ فشار بر دولت‌ها و ملت‌ها تبدیل شده است. علاوه بر این، دولتِ ایالات متحده نیز برای اِعمال فشار بر دولت‌ها و ملت‌هایِ دیگر بارها، به‌طورِ یک‌جانبه، از «تحریم» استفاده کرده است. افزایشِ بی‌سابقه به‌کارگیریِ «تحریم»‌ها در چند سال اخیر و پیامدهایِ خسارت‌خیزِ احتمالیِ آن، گویایِ ضرورتِ تبیین، تحلیل و نقدِ «تحریم» از منظرِ فلسفه اخلاق (به‌ویژه از سویِ اندیشمندانِ کشورهایِ تحتِ «تحریم») است. جمهوری اسلامی ایران یکی از کشورهایی است که، پس از پیروزی انقلاب در سال 1979، تحتِ گستره گسترده‌ای از «تحریم»‌ها در حوزه‌هایِ مختلف قرار گرفته است. این «تحریم»‌ها گاه به‌طورِ یک‌جانبه از سویِ دولتِ ایالاتِ متحده و پاره‌ای از دولت‌هایِ غربی اِعمال شده‌اند و گاه، با فشارِ این دولت‌ها بر «شورای امنیت سازمان ملل»، از سویِ آن شورا اِعمال شده‌اند. از سویِ دیگر، فدراسیونِ روسیه به‌عنوانِ یکی از اعضایِ ثابت و دارایِ حقِّ وِتویِ «شورای امنیت سازمان ملل»، از جایگاه ویژه و قدرتِ تأثیرگذاریِ بالایی در آن شورا برخوردار است. این مقاله بر آن است با تبیین و تحلیل‌ فلسفی‌‌ـاخلاقیِ اِعمال «تحریم»، به‌عنوانِ مسأله‌ای مغفول در حقوق بشر، بنیان‌هایِ آن را از لحاظ اخلاقی به چالش بکشد، نارواییِ آن را از منظرِ فلسفه اخلاق نشان دهد و عدم‌ِکارآییِ سیاسیِ آن را بر اساسِ پژوهش‌هایِ مبتنی بر یافته‌هایِ تجربی، ملموس و انضمامی به‌تصویر بکشد. حاصلِ این پژوهش می‌تواند بسته نرم‌افزاریِ مناسبی برای توجیهِ فلسفی، اخلاقی و تجربیِ مقابله با تصویبِ «تحریم»‌ فراهم کند و سرآغازی برایِ ایجادِ جنبشی در جهتِ عدم‌ِمقبولیتِ جهانیِ آن باشد. علاوه بر این، با توجه به نقشِ قابل‌توجهِ جمهوری اسلامی ایران در مسایلِ منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای و با توجه به جایگاهِ ویژه فدراسیونِ روسیه در «شورای امنیت سازمان ملل»، این بسته نرم‌افزاری می‌تواند نقشه راه مناسبی برای به چالش کشیدنِ فلسفی، اخلاقی و علمیِ «تحریم» ارایه کند، قدرتِ چانه‌زنی این دو کشور را در جلوگیری از تصویبِ «تحریم»ها افزایش دهد و در چشم‌اندازِ همکاری‌هایِ آن دو بسیار تأثیرگذار باشد.  

واژه‌های کلیدی: تحریم، فلسفه اخلاق، حقوق بشر، شورای امنیت سازمان ملل، چشم‌انداز همکاری‌های ایران و روسیه.

نخستین جلسه کلاس «مرزهای اخلاق» در سال جاری،

 ساعت 6 عصر شنبه  نوزدهم فروردین ماه،

در سالن کنفرانس ساختمان آموزش «مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران» برگزار خواهد شد.

نعل باژگونه

نقدی بر مقدمه و مؤخره ترجمه کتاب «فایده گرایی» جان استوارت میل،

ویژه‌نامه روزنامه شرق، 13 اسفند 1390

http://sharghnewspaper.ir/Pdf/90-12-13/Vijeh/30.pdf

http://sharghnewspaper.ir/Pdf/90-12-13/Vijeh/31.pdf

با توجه به تداخل زمان برخی از کلاس‌های آزاد مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران و تقاضای برخی از شرکت‌کنندگان، زمان کلاس

 «مرزهای اخلاق: تبیین و تحلیل پرسش‌های جدید فلسفه اخلاق»

 از 4 به 6عصر شنبه‌ها تغییر یافت. برای اطلاعات بیشتر می‌توانید به قسمت ترم زمستان سال 1390 در لینک جدید زیر مراجعه کنید:

http://www.irip.ir/154826/sec_11/p_7.aspx?lang=Fa

مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران برنامۀ دوره‌های آزاد آموزشی خود را اعلام کرد.

این برنامه‌ها طیف وسیعی از موضوعات مرتبط با فلسفۀ غرب و فلسفۀ اسلامی را شامل می‌شود.

از میان این دوره‌ها دو دوره زیر مربوط به فلسفه اخلاق‌اند:

«مرزهاي اخلاق»: تبيين و تحليل پرسش‌هاي جديد فلسفة اخلاق در حوزة اخلاق هنجاري و كاربردي. استاد: دكتر شيرزاد پيك حرفه. زمان: شنبه‌ها 4 عصر. آغاز دوره: شنبه 29 بهمن 1390.

«مبانی مابعدالطبیعه اخلاق» کانت. استاد: دکتر شهین اعوانی. زمان: یکشنبه‌ها 4 عصر. آغاز دوره: یکشنبه 23 بهمن 1390.

علاقه‌مندان می‌توانند برای کسب اطلاعات و ثبت‌نام در این دوره‌های آموزشی به نشاني:

«تهران، خ. نوفل‌لوشاتو، خ. آراکلیان، شمارۀ  4، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران»

مراجعه نمایند.

http://www.irip.ir/154826/sec_11/p_7.aspx?lang=Fa

نشر نی منتشر کرد:

مرزهای اخلاق

نویسنده: شیرزاد پیک‌حرفه

http://www.nashreney.com/Authors/Pages/4a025752a41de111a498000c29185413.aspx

http://www.nashreney.com/Books/Pages/978-964-185-237-7.aspx

http://www.nashreney.com/Pages/default.aspx

Nashr-e-Nei (Nei Publication) Released:

Marz-ha-ie Akhlagh

 (The Limits of Morality)

By: SHIRZAD PEIK HERFEH

http://www.nashreney.com/Authors/Pages/4a025752a41de111a498000c29185413.aspx

http://www.nashreney.com/Books/Pages/978-964-185-237-7.aspx

http://www.nashreney.com/Pages/default.aspx

کارگاه فلسفه چهارساله شد!

چهارسال پیش که کمر همت به معرفی حوزه‌های جدیدی از فلسفه اخلاق بستم تصمیم گرفتم نتایج پژوهش‌هایم را در پنج سطح مختلف عرضه کنم:

1.      تحریر مقالات علمی‌ـ‌پژوهشی و سخنرانی در همایش‌های مختلف داخل و خارج از کشور؛

2.      تدریس آن حوزه‌ها در دانشگاه؛

3.      تحریر مقالات رقیق‌تر در روزنامه‌های معتبر؛

4.      طرح آن حوزه‌ها در محافل دوستانه؛

5.      طرح پرسش‌های مختلف در «کارگاه فلسفه» و معرفی دوستانه و محاوره‌ای آن حوزه‌ها.

        اما در یادداشتی که در دوسالگی «کارگاه فلسفه» نگاشتم، پنداشتم که «کارنامه» این کارگاه «ناکامیاب» بوده است و فارغ از شور جوانی با شعور میان‌سالی نوشتم که: «از کارگاه فلسفه دلسرد شده‌ام ولی سیر نه! توقعم را باز کمتر می‌کنم و دیگر چند دغدغه و یک محفل صمیمی بی‌ریای کوچک از چند دلداده عقلانیت و اخلاق برایم کافی است.»

        پس از این حد خود شناختن و نیکوترنشستن، که ثمره شعور میان‌سالی بود، «مساعدت بخت» و «قران میمون» نیز حاصل شد و «نخوت باد دی» و «تشویش خمار» آخر! اکنون خرسندم که در معرفی «میزان مطالبه اخلاق»، «تمایز انجام/اجازه ایذا»، «تمایز عامدانه/غیرعامدانه ایذا» و مسایلی دیگر از این دست در حوزه اخلاق هنجاری که حل بسیاری از مسایل اخلاق کاربردی منوط به آن‌هاست، کامیاب بوده‌ام. چقدر شیرین بود برایم که امروز آن دانشجوی عزیز برای رفع تقصیر از خود متوسل به «غیرعامدانه بودن ایذا»یش شد!

        باری، در این مدت، پاره‌ای از یاران شاطر بر من خرده گرفتند که با طرح این پرسش‌های بی‌پاسخ فقط بار خاطرشان بوده‌ام و چیزی بر ایشان نیفزوده‌ام. من نیز همواره با اشاره به تفاوت میان «آموزشِ اندیشیدن» با «آموزشِ اندیشه‌ها» سعی در پاسخ به ایشان داشتم. اینک، به همت بلند «نشر نی»، «مرزهای اخلاق»، که مجموعه‌ای است از این پرسش‌ها و پاسخ‌های متفاوت به آن‌ها، به زیور طبع آراسته شده است و دوستان خردمند و اخلاق‌گرای علاقه‌مند به این مباحث می‌توانند با مراجعه به آن، پاسخ‌های مختلف و نیز رأی مختار مرا در پاسخ به پرسش‌هایی که در چهارسال اخیر در «کارگاه فلسفه» مطرح کرده‌ام مشاهده کنند.

        آنچه در ادامه کار انجام خواهم داد، ادامه معرفی حوزه‌های بدیع فلسفه اخلاق است. به‌علاوه، می‌کوشم پاره‌ای از کج‌فهمی‌های رایجِ خسارت‌خیز از برخی از نحله‌های اخلاقی، به‌ویژه کج‌فهمِی رایجِ تناقض‌خیزِ ظاهرا مسریِ پاره‌ای از دوستان از «فایده‌گرایی» را که تا حد زیادی معلول پی‌روی مقلدانه ایدئولوژیک ایشان از «سیدهم الاستاذ» ـ که من نیز وام‌دار اویم ـ است توضیح دهم.

از هم‌دلی و هم‌راهی یاران موافق سپاس‌گزارم.

Although hypocrisy does not necessarily undermine the truth of what we say, it usually undermines its effectiveness. If we do not first have our own moral house in order, others will tend to discount our moral claims. That is why the most significant way of shaping other people's moral behavior is by what we do rather than what we say.

LaFollette, H.  (2007). "Everyday Morality." In H. LaFollette (ed.). The Practice of Ethics. Oxford: Blackwell. 199-209.

     نفاق، تزویر و دورویی لزوماً صدق گفتار ما را زیر سؤال نخواهند برد، اما معمولاً از تأثیر آن خواهند کاست. اگر ما عالم بی‌عمل باشیم و خود بدانچه می‌گوییم پای‌بند نباشیم، دیگران به‌احتمال زیاد ادعاهایمان را جدی نخواهند گرفت. به همین دلیل، بهترین راه برای اخلاقی‌کردن دیگران عمل ماست؛ نه حرف ما.

There are four interrelated ways in which everyday behavior seems morally more significant than the "larger" social issues.

1.      We are often in a position not only to especially benefit, but also especially harm, our family and friends.

2.      We interact repeatedly with the same people. Even if no one action toward a person is especially significant, the effect of all our actions on her may be.

3.      Even if the effects of our actions on any one person are minor, the cumulative effects of all our interactions with people close to us may be more significant than our influence over social, political, and legal issues.

4.      Especially since most of us seem to lack substantial influence over these issues.

Together these explain why an adequate account of morality must attend to everyday ethics: the ways in which we talk, listen, treat, behave with and around our friends, family, colleagues, neighbors, and brief acquaintances.

LaFollette, H.  (2007). "Everyday Morality." In H. LaFollette (ed.). The Practice of Ethics. Oxford: Blackwell. 199-209.

ظاهراً رفتار روزمره ما، به چهار دلیل مرتبط به هم، از موضوعات اجتماعی «کلان‌تر» از لحاظ اخلاقی مهم‌تر است.

1.  بخش وسیعی از پیامدهای خوب و بد اعمالمان و سود و زیان ناشی از آن‌ها دامن‌گیر خانواده و دوستانمان است .

2.      بخش وسیعی از ارتباطاتمان با عده خاصی [خانواده و دوستان] است. حتا اگر یک عمل خاص نسبت به یک شخص خاص از هیچ اهمیت خاصی برخوردار نباشد، تأثیر همه رفتارهایمان نسبت به او از اهمیت زیادی برخوردار است.  

3.      حتا اگر تأثیر اعمال ما بر یک فرد، جزیی و مختصر باشد، حاصل‌جمع تأثیر همه رفتارهایمان با نزدیکانمان ممکن است از تأثیرمان بر مسایل اجتماعی، سیاسی و حقوقی مهم‌تر باشد.

4.      آن‌چه بر اهمیت سه بند پیش میفزاید آن است که ظاهراً بیشتر ما در مسایل اجتماعی، سیاسی و حقوقی چندان تأثیرگذار نیستیم.

این چهار نکته، کلاً، مبین آن‌اند که چرا هر نظریه اخلاقی درخوری باید توجه [خاصی] به اخلاق روزمره داشته باشد: شیوه‌های صحبت‌کردن، گوش‌دادن، عمل‌کردن، رفتارکردن با دوستان، خانواده، همکاران، همسایگان و آشنایان نزدیک [همگی دارای اهمیت اخلاقی بسیار مهمی هستند].

Humanity in Crisis: The Consequences of Our Negligence

Shirzad Peik Herfeh (PhD)

Assistant Professor of Philosophy

Abstract. Our everyday morality puts constraint on 'allowing harm that is merely foreseen as an unintended side-effect,' provided that it does not impose a disproportionate burden on the agent. In other words, based on our everyday morality, whenever it is possible to stop harm, and assuming it does not impose a disproportionate burden on the agent, it will be obligatory (a matter of moral duty) and not supererogatory (a matter of charity) to stop it. Nevertheless, extremist morality, which is a serious rival to our everyday moderate morality, requires that we perform - of those acts not otherwise forbidden - that act which can be reasonably expected to lead to the best consequences overall. However, few of us act in accordance with our everyday moderate morality, let alone extremist morality. This gap between theory and practice can create a serious crisis for humanity in the third millennium. I think our everyday moderate morality, which is based on moral judgments in which we have the greatest confidence, is a reasonable approach that will make the world a better place to live in if we act in accordance with it on a global scale.

Keywords: humanity, morality, allowing harm, world hunger, injustice.

شکاف میان نظر و عمل در عرصه اخلاق جهانی

صفحه اندیشه روزنامه شرق، چهارشنبه: 6 مهر 1390

http://sharghnewspaper.ir/Page/Paper/90/07/06/10